Fonteinen in Rome
Water is altijd een belangrijk element in de architectuur van Rome geweest. Keizers hebben vele aquaducten van en naar alle delen van het Romeinse Rijk laten bouwen, maar na de val van het Romeinse Rijk zijn de meeste aquaducten verwaarloosd. In de middeleeuwen was er zeer weinig aandacht voor fonteinen en villa’s en toen gedurende de Gotische oorlogen in de zesde eeuw de weinige aquaducten die nog over waren door de Ostrogoten en de verdediger zelf onbruikbaar werden gemaakt, hadden de fonteinen geen watertoevoer meer.
Het middeleeuwse verval van Rome leidde tot de ontmanteling van monumentale fonteinen voor het terugwinnen van materialen, terwijl de bassins werden gebruikt voor landbouwdoeleinden en als drinkbakken voor vee.
De bevolking was genoodzaakt terug te keren naar de Tiber waarvan het water toen nog drinkbaar was en naar enkele waterputten.
De fonteinen die wij nu kunnen aanschouwen zijn gebouwd in de renaissance en maken deel uit van een groots project voor stadsvernieuwing. De edelen, pausen en de curie wilden fonteinen voor hun paleizen en tuinen en gaven hiervoor opdracht aan architecten. Zij moesten kennis en technieken ontwikkelen en combineren met artistieke aspecten. De fontein werd een kunstwerk op zich, een architecturale uitvinding die culmineerde in grootse creaties.
Fontana di Trevi
De Trevifontein is de beroemdste fontein van Rome en is een imposant geheel van beelden in barokstijl. Bernini had het oorspronkelijke ontwerp voor de fontein gemaakt, maar met de dood van paus Urbanus VIII viel de beeldhouwer in ongenade en de nieuwe paus organiseerde een wedstrijd voor architecten om een nieuwe fontein te ontwerpen. De winnaar was Nicola Salvi. Hij stierf echter al op jonge leeftijd en heeft nooit het einde van de werken meegemaakt. Het was Giuseppe Panini die er tussen 1732 en 1766 uiteindelijk in slaagde het werk te voltooien.
In de fontein zie je in het midden een groot standbeeld van de god Neptunus die een strijdwagen bestuurt die wordt getrokken door twee paarden met tritons, gelegen in en rotsachtige omgeving die de hele gevel van het gebouw erachter beslaat. Aan de zijkanten staan twee beelden ‘Gezondheid’ en ‘Overvloed’ en de bovengevel, ondersteund door vier Korinthische zuilen, bevat vier allegorische beelden met een gedenkplaat met daarboven het wapen van paus Clemens XII, die de laatste fase van de werken volgde.
Fontana dell’Acqua Paola
Deze fontein ligt halverwege de heuvel Gianicolo en werd gebouwd aan het aquaduct Acqua Paola, genoemd naar paus Paulus V die opdracht voor de bouw had gegeven. Het oorspronkelijk project was dat het water zou worden opgevangen in vijf bassins, maar de paus besloot deze samen te voegen in een groot bassin. De fontein is uitgegroeid tot een belangrijk symbool van Rome en komt voor in meerdere films, zoals La grande bellezza. De fontein ligt vrij afgelegen maar is een bezoek meer dan waard, je kunt hierna naar boven lopen naar het panoramisch terras van de Gianicolo voor een prachtig uitzicht over de hele stad.
Fontana dei Quattro Fiumi
Deze vierstromenfontein ligt centraal op het beroemde Piazza Navona en de vier beelden stellen de vier rivieren voor van de toen bekende werelddelen: de Donau stelt Europa voor, de Nijl Afrika, de Ganges Azië en de Rio de la Plata staat voor Amerika.
De fontein is ontworpen door Bernini en is misschien wel zijn beroemdste werk ooit. In het midden steekt een obelisk hoog boven de fontein uit en iedere rivier wordt voorgesteld door een dier. De Nijl heeft een leeuw onder een palmboom, de Ganges een draak en een roeispaan, Rio de la Plata een krokodil en een cactus en de Donau een paard.
Fontana del Tritone
De fontein van Triton bevindt zich op piazza Barberini en ook deze is gemaakt door Bernini. Centraal staat de zeegod Triton, zoon van Neptunus, die boven op een schelp staat ondersteund door dolfijnen, terwijl hij water door een kinkhoorn blaast. De bijen, de tiara en de sleutel verwijzen naar paus Urbanus VIII en de familie Barberini waartoe de paus behoort.
Quattro Fontane
Deze vier fonteinen bevinden zich op de hoeken van de vier gebouwen op de kruising van via delle Quattro Fontane en via XX Settembre, elk in een nis. Ze werden tijdens het pontificaat van Sixtus V gebouwd tussen 1588 en 1590 en moesten het kruispunt versieren.
Iedere fontein wordt gekenmerkt door halfronde bassins met een standbeeld tegen een scenografische achtergrond. De eerste fontein toont de riviergod Arno geflankeerd door een leeuw, het embleem van Florence, de tweede toont de god Tiber met de hoorn des overvloeds vol fruit, de derde Diana geflankeerd door een hond en leunend op de drie bergen, symbool van Sixtus V. De vierde vertegenwoordigt de godin Juno met links een pauw, terwijl rechts water uit de kop van een leeuw stroomt.
Fontana delle tartarughe
Deze fontein bevindt zich vlakbij Campo de’ Fiori op piazza Mattei in de Joodse wijk en is gebouwd tussen 1581 en 1588 naar ontwerp van Giacomo della Porta. Na de restauratie van het aquaduct Vergine werd besloten dat er een fontein moest komen op het nabijgelegen plein Piazza Giudea. Maar op aandringen van edelman Muzio Mattei werd de fontein vlak voor zijn privéwoning geplaatst. Daar tegenover stond dat hij zelf het plein zou laten plaveien en zou zorgen voor het onderhoud van de fontein.
De vier bronzen efeben houden de staarten van vier dolfijnen vast waaruit water stroomt naar de onderliggende schelpvormige bassins. De schildpadden zijn pas later toegevoegd en kunnen worden toegeschreven aan Bernini. De schildpadden die wij zien, zijn kopieën: in 1944 zijn de schildpadden gestolen en ook weer teruggevonden. Toen in 1979 nogmaals een schildpad werd gestolen, is besloten de overige drie in het Capitolijnse museum onder te brengen en te vervangen door vier kopieën.
